Republika Srbija
MINISTARSTVO RADA, ZAPOŠLJAVANJA I SOCIJALNE POLITIKE

ZAKON
PROTIV DISKRIMINACIJE OSOBA SA INVALIDITETOM

NACRT

Glava I OPŠTE ODREDBE
Predmet Zakona Član l.
Ovim zakonom se uređuje opšti režim zabrane diskriminacije po osnovu invalidnosti, posebni slučajevi diskriminacije osoba sa invaliditetom, postupak zaštite osoba izloženih diskriminaciji, organi nadležni za sprečavanje diskriminacije i preduzimanje mera za podsticanje ravnopravnosti osoba sa invaliditetom i mere koje država preduzima radi podsticanja ravnopravnosti i socijalne uključenosti osoba sa invaliditetom.
Načela Zakona
Član 2. (1) Ovaj zakon zasniva se na načelima:
l .zabrane diskriminacije osoba sa invaliditetom;
2. poštovanja ljudskih prava i dostojanstva osoba sa invaliditetom;
3. uključenosti osoba sa invaliditetom u sve sfere društvenog života na osnovima
ravnopravnosti;
4. uključenosti osoba sa invaliditetom u sve procese u kojima se odlučuje o
njihovim pravima i obavezama.
Definicije pojmova
Član 3. (1) U ovom zakonu:
1. izraz «osobe sa invaliditetom» označava osobe sa urođenom ili stečenom fizičkom, senzornom, intelektualnom ili emocionalnom onesposobi]enošću koje usled društvenih, ili drugih prepreka, nemaju ili imaju ograničene mogućnosti da se uključe u aktivnosti društva na istom nivou sa drugima, bez obzira na to da li mogu da ostvaruju
pomenute aktivnosti uz upotrebu tehničkih pomagala ili službi podrške; osobama sa invaliditetom smatraju se sve osobe iz tačke l. ovog člana bez obzira na to da li uzrok invalidnosti već postoji ili će tek nastupiti, odnosno da li je invaliditet postojao a prestao;
2. izrazi «diskriminacija» i «diskriminatorsko postupanje» označavaju svako
pravljenje razlike ili nejednako postupanje, odnosno propuštanje (isključivanje,
ograničavanje ili davanje prvenstva) u odnosu na lica ili grupe, kao i na članove njihovih
porodica, ili njima bliska lica, na otvoren ili prikriven način, a koje se zasniva na
invalidnosti ili razlozima u vezi sa njom;
3. izraz «državni organi» označava organ zakonodavne, izvršne i sudske vlasti;
organ teritorijalne autonomije i lokalne samouprave; organ upravljanja javnih ustanova,
zadužbina i drugih tela čiji je osnivač Republika, teritorijalna autonomija ili lokalna
samouprava, kao i organ upravljanja javnih preduzeća ili preduzeća čiji je većinski
vlasnik Republika, teritorijalna autonomija ili lokalna samouprava.
Glava II OPŠTA ZABRANA DISKRIMINACIJE
Oblici diskriminacije Član 4.
(1) Oblici diskriminacije su neposredna i posredna diskriminacija, pozivanje i
navođenje na diskriminaciju, pomaganje u diskriminatorskom postupanju i povreda
načela jednakih prava i obaveza.
(2) Neposredna diskriminacija postoji ako se lica ili grupa (dalje:
«diskriminisani»), u istoj ili sličnoj situaciji, bilo kojim aktom ili radnjom, stavljaju ili su
stavljeni u nepovoljniji položaj, ili bi mogli biti stavljeni u nepovoljniji položaj, zbog
njegove odnosno njihove invalidnosti ili razloga u vezi sa njom.
(3) Posredna diskriminacija postoji ako se lice ili grupa, zbog njegove odnosno
njihove invalidnosti ili razloga u vezi sa njom, stavlja u nepovoljniji položaj, donošenjem
akta ili preduzimanjem radnje, koja je prividno zasnovana na načelu jednakosti i
nediskriminacije, osim ako je taj akt ili radnja opravdana zakonitim ciljem, a sredstva za
postizanje tog cilja su primerena i nužna.
(4) Diskriminacija postoji i u slučaju:
l. ako se prema diskriminisanom neopravdano postupa gore nego što se postupa ili bi se postupalo prema drugome, isključivo ili uglavnom zbog toga što je diskriminisani tražio, odnosno namerava da traži pravnu zaštitu od diskriminacije ili zbog toga što je ponudio ili namerava da ponudi dokaze o diskriminatorskom postupanju;
2. ako se prema diskriminisanom očigledno ponižavajuće postupa, isključivo ili uglavnom zbog njegove invalidnosti ili razloga u vezi sa njom.

Povreda načela jednakih prava i obaveza
Član 5. (1) Povreda načela jednakih prava i obaveza postoji:
1. ako se diskriminisanom isključivo ili uglavnom zbog njegove invalidnosti ili razloga u vezi sa njom neopravdano uskraćuju prava i slobode, odnosno nameću obaveze koje se u istoj ili sličnoj situaciji ne uskraćuju ili ne nameću drugom licu ili grupi;
2. ako su cilj ili posledica preduzetih mera neopravdani, i
3. ako ne postoji srazmera između preduzetih mera i cilja koji se ovim merama
ostvaruje.
Član 6.
(1) Ne smatraju se povredom načela jednakih prava i obaveza niti diskriminacijom:
1. odredbe zakona, propisa, kao ni odluke ili posebne mere, donete u cilju
poboljšanja položaja osoba sa invaliditetom, članova njihovih porodica i organizacija
osoba sa invaliditetom, kojima se pruža posebna podrška, neophodna za uživanje i
ostvarivanje njihovih prava pod istim uslovima pod kojima ih uživaju i ostvaruju drugi;
2. donošenje odnosno zadržavanje postojećih akata i mera čiji je cilj otklanjanje
ili popravljanje nepovoljnog položaja osoba sa invaliditetom kojima se pruža posebna
podrška.
Teški oblici diskriminacije
Član?. (1) Posebno je zabranjeno i kažnjivo:
1. izazivanje i podsticanje neravnopravnosti ili netrpeljivosti prema osobama sa
invaliditetom;
2. propagiranje ili smišljeno vršenje diskriminacije od strane državnih organa, u
postupcima pred državnim organima, putem javnih glasila, u političkom životu, prilikom
pružanja javnih usluga, u oblasti radnih odnosa, obrazovanja, kulture, sporta i si.
Zabrana ispisivanja i isticanja diskriminatorskih poruka i simbola
Član 8.

(1) Zabranjeno je ispisivanje i isticanje na javnim mestima i širenje na drugi način poruka i simbola kojima se poziva na diskriminatorsko postupanje prema osobama sa invaliditetom.
Obaveze države Član 9.
(1) Država je dužna da osobama sa invaliditetom obezbedi uživanje prava i sloboda bez diskriminacije, kao i da udovolji njihovim opravdanim interesima.
Opšta zabrana zloupotrebe prava Član 10.
(1) Zabranjeno je vršenje prava utvrđenih ovim zakonom protivno cilju u kome su priznata ili sa namerom da se povrede ili ograniče prava drugih ili da se izazovu ozbiljne posledice po bezbednost zemlje, javni poredak i moral.
Glava III
POSEBNI SLUČAJEVI DISKRIMINACIJE OSOBA SA INVALIDITETOM
Diskriminacija u postupcima pred državnim organima
Član 11.
(1) Državni organ ne srne svojom radnjom ili propuštanjem da preduzme radnju,
vršiti diskriminaciju prema osobi sa invaliditetom zbog njene invalidnosti ili razloga u
vezi sa njom.
(2) Diskriminacija osoba sa invaliditetom od strane državnog organa obuhvata:

1. uskraćivanje prava osobi sa invaliditetom opštim ili pojedinačnim pravnim
aktom, ako se ovo pravo u istim okolnostima priznaje osobama bez invaliditeta;
2. postavljanje posebnih uslova za ostvarivanje prava osobi sa invaliditetom, osim
ako takve uslove ne opravdavaju razlozi opšte, lične i imovinske bezbednosti, koje
državni organ mora posebno naznačiti;

3. uskraćivanje prava u okviru diskrecionog ovlašćenja, ako je do uskraćivanja
došlo zbog invalidnosti podnosioca zahteva ili razloga u vezi sa njom;
4. vođenje upravnog ili sudskog postupka ili drugog postupka ostvarivanja prava
osoba sa invaliditetom na način koji faktički onemogućuje ili znatno otežava ostvarenje
prava.
(3) Posebno težak oblik diskriminacije zbog invalidnosti je uznemiravanje, vređanje i omalovažavanje osoba sa invaliditetom od strane nosilaca javnih ovlašćenja i lica zaposlenih u državnim organima u toku postupka ostvarivanja prava osoba sa invaliditetom, zbog njene invalidnosti ili razloga u vezi sa njom.
Diskriminacija u vezi sa organizacijama Član 12.
(1) Zabranjena je diskriminacija zbog invalidnosti u nevladinim organizacijama i
drugim udruženjima građana (dalje: organizacije).
(2) Diskriminacija zbog invalidnosti u organizacijama obuhvata:
1. Odbijanje zahteva za učlanjenje u organizaciju osobi sa invaliditetom zbog
njene invalidnosti ili razloga u vezi sa njom;
2. postavljanje posebnih uslova za učlanjenje osoba sa invaliditetom u
organizaciju;
3. uskraćivanje prava osobi sa invaliditetom da bira i bude birana u organe
upravljanja organizacije;
4. postavljanje posebnih uslova za izbor osoba sa invaliditetom u organe
upravljanja organizacije.
(3) Diskriminacijom zbog invalidnosti ne smatra se osnivanje ili delovanje
organizacija osoba sa invaliditetom i drugih oblika njihovog samoorganizovanja.
Diskriminacija u vezi sa pružanjem usluga i korišćenjem objekata i površina
Član 13.
(1) Zabranjena je diskriminacija na osnovu invalidnosti ili razloga u vezi sa njom
u pogledu dostupnosti usluga i pristupa objektima u javnoj upotrebi i javnim površinama.
(2) Pod uslugom smatra se svaka usluga koju, uz naknadu ili bez nje, fizičko ili
pravno lice pruža u okviru svog pravno određenog delokruga poslova ili trajnog
zanimanja.

(3) Pod objektima u javnoj upotrebi smatraju se naročito objekti u oblasti
obrazovanja, zdravstva, socijalne zaštite, kulture, sporta, turizma, ili se koriste za zaštitu
životne sredine, zaštitu od elementarnih nepogoda i si., a pod javnim površinama
podrazumevaju se naročito parkovi, zelene površine, trgovi, ulice, pešački prelazi i druge
javne saobraćajnice i si.
(4) Diskriminacija na osnovu invalidnosti u pogledu dostupnosti usluga naročito
obuhvata:
1. odbijanje pružanja usluga osobi sa invaliditetom, osim ako bi pružanje usluge
ugrozilo život ili zdravlje osobe sa invaliditetom ili drugog lica, pri čemu postojanje
ugroženosti procenjuje isključivo organ nadležan za opštu bezbednost u zakonom
uređenom postupku;
2. pružanje usluge osobi sa invaliditetom pod drugačijim i nepovoljnijim
uslovima od onih pod kojima se usluga pruža drugim korisnicima, osim ako bi pružanje
usluge pod redovnim uslovima ugrozilo život ili zdravlje osobe sa invaliditetom ili
drugog lica, pri čemu posebne uslove pružanja usluga osobama sa invalidtetom propisuje
nadležni državni organ u zakonom uređenom postupku;
3. odbijanje da se izvrši tehnička adaptacija objekta neophodna da bi se usluga
pružila korisniku sa invaliditetom, osim ako takva adaptacija iziskuje znatna ulaganja ili
korisnik sa invaliditetom pristane da snosi troškove adaptacije.
Član 14. (1) Diskriminacijom u smislu člana 13. ovog zakona ne smatra se:
1. povećanje cene usluge srazmerno povećanim troškovima, neposredno
proisteklim iz pojedinačnog akta pružanja usluge korisniku sa invaliditetom;
2. pružanje usluga vezanih za specifične potrebe nekih korisnika sa invaliditetom,
ili za specifičan način zadovoljavanja njihovih opštih potreba;
3. aktivnosti vezane za otklanjanje postojećih i sprečavanje novih vidova
diskriminacije zbog invalidnosti.
Član 15.
(1) Posebno težak oblik diskriminacije zbog invalidnosti je stalno ili učestano uznemiravanje, vređanje i omalovažavanje osoba sa invaliditetom - korisnika usluge zbog njene invalidnosti ili razloga u vezi sa njom, kada te radnje vrši lice koje neposredno vrši uslugu ili njemu nadređeno lice.
Član 16.
(1) Vlasnik objekta u javnoj upotrebi, kao i državni organ nadležan za održavanje
javnih površina, dužan je da obezbedi pristup objektu u javnoj upotrebi, odnosno javnoj
površini svim osobama sa invaliditetom, bez obzira na vrstu i stepen njihove invalidnosti.
(2) Obavezu iz stava 1. ovog člana ima i drugo lice na koje je preneto pravo
korišćenja, osim ako je sa vlasnikom, odnosno državnim organom ugovorilo drugačije.

(3) Državni organ nadležan za davanje upotrebne dozvole izdaće ovu dozvolu ako
je ispunjen uslov iz stava 1. ovog člana, a ako državni organ postupi suprotno ovoj
zabrani, izdata upotrebna dozvola je nepuno važna.
(4) Vlasnik objekta u javnoj upotrebi dužan je da izvrši adaptaciju objekta u cilju
zadovoljavanja uslova za ispunjavanje obaveze iz stava 1. ovog člana ako su druga
pravna i fizička lica obezbedila dve trećine sredstava potrebnih za adaptaciju.
(5) Državni organ iz stava 1. ovog člana u celini snosi troškove adaptacije.
Diskriminacija u vezi sa zdravstvenim uslugama Član 17.
(1) Posebno težak slučaj diskriminacije zbog invalidnosti je svaki čin
diskriminacije osoba sa invaliditetom prilikom pružanja zdravstvenih usluga.
(2) Činom diskriminacije osoba sa invaliditetom prilikom pružanja zdravstvenih
usluga smatra se:
1. odbijanje da se pruži zdravstvena usluga osobi sa invaliditetom zbog njene
invalidnosti ili razloga u vezi sa njom;
2. postavljanje posebnih uslova za pružanje zdravstvenih usluga osobama sa
invaliditetom ako ti uslovi nisu opravdani medicinskim razlozima, propisanim od strane
ministarstva nadležnog za zdravlje, ili znatno povećanim troškovima pružanja
zdravstvenih usluga, priznatim od strane nadležnog organa obaveznog zdravstvenog
osiguranja;
3. odbijanje postavljanja dijagnoze i uskraćivanje odgovarajućih informacija o
trenutnom zdravstvenom stanju, preduzetim ili nameravanim merama lečenja i
rehabilitacije osobi sa invalidtetom zbog njene invalidnosti ili razloga u vezi sa njom;
4. svako uznemiravanje, vređanje ili omalovažavanje osobe sa invaliditetom u
toku boravka u zdravstvenoj ustanovi zbog njene invalidnosti i razloga u vezi sa njom.
Diskriminacija u vezi sa obrazovanjem i vaspitanjem Član 18.
(1) Zabranjena je diskriminacija zbog invalidnosti na svim nivoima obrazovanja i
vaspitanja, kako javnog tako i privatnog.
(2) Diskriminacija iz stava 1. ovog člana obuhvata:

1. uskraćivanje prijema deteta predškolskog uzrasta, učenika, odnosno studenta sa invaliditetom u vaspitnu odnosno obrazovnu ustanovu koja odgovara njegovom predhodno stečenom znanju, odnosno obrazovnim mogućnostima;
2. isključenje iz vaspitne, odnosno obrazovne ustanove koju već pohađa dete
predškolskog uzrasta, učenik, odnosno student sa invaliditetom iz razloga neposredno ili
posredno vezanih za njegovu invalidnost;
3. postavljanje neinvalidnosti kao posebnog uslova za prijem u vaspitnu odnosno
obrazovnu ustanovu, uključujući podnošenje uverenja o zdravstvenom stanju i predhodnu
proveru psihofizičkih sposobnosti, osim u slučajevima obrazovanja za opasna zanimanja
ili zanimanja sa posebnim zdravstvenim rizicima, izričito predviđenim zakonom ili
uredbom Vlade, odnosno aktom nadležnog ministarstva, kao i ako je priroda obrazovnog
procesa takva da u njemu ne bi mogla učestvovati osoba sa invaliditetom.
Član 19. (1) Diskriminacijom u obrazovanju zbog invalidnosti ne smatra se:
1. provera posebnih sklonosti dece predškolskog uzrasta, učenika i studenata,
odnosno kandidata za upis u vaspitnu odnosno obrazovnu ustanovu prema određenom
nastavnom predmetu ili grupi predmeta, njihovih umetničkih sklonosti ili oblika posebne
darovitosti;
2. organizacija posebnih oblika nastave, odnosno vaspitanja za učenike odnosno
decu predškolskog uzrasta koji zbog nedovoljnih intelektualnih sposobnosti ne mogu da
prate redovne nastavne sadržaje, kao i upućivanje učenika odnosno dece predškolskog
uzrasta u te oblike nastave odnosno vaspitanja, ako se upisivanje vrši na osnovu rešenja o
kategorizaciji učenika, odnosno dece predškolskog uzrasta.
Član 20.
(1) Posebno težak oblik diskriminacije zbog invalidnosti je stalno ili učestano uznemiravanje, vređanje i omalovažavanje invalidnog učenika, studenta odnosno deteta predškolskog uzrasta zbog njegove invalidnosti ili razloga u vezi sa njom, kada te radnje vrši nastavnik, vaspitač ili drugo lice zaposleno u obrazovnoj odnosno vaspitnoj ustanovi.
Diskriminacija u vezi sa zapošljavanjem i radnim odnosom
Član 21.
(1) Zabranjeno je vršiti diskriminaciju zbog invalidnosti ili razloga u vezi sa njom u zapošljavanju i ostvarivanju prava iz radnog odnosa prema:
1. osobi sa invaliditetom koje traži zaposlenje;
2. staraocu osobe sa invaliditetom koja traži zaposlenje;
3. zaposlenoj osobi sa invaliditetom;
4. zaposlenom staraocu osobe sa invaliditetom.
(2) Pod osobom koja traži zaposlenje smatra se osoba uredno prijavljena službi
nadležnoj za zapošljavanje u smislu zakona kojim se uređuje zapošljavanje.
(3) Pod staraocem osobe sa invaliditetom smatra se svako lice, bez obzira na
srodstvo, koje živi u zajedničkom domaćinstvu sa osobom sa invaliditetom i trajno mu
pomaže u zadovoljavanju svakodnevnih životnih potreba bez novčane ili druge
materijalne naknade.
Član 22.
(1) Diskriminacijom zbog invalidnosti, odnosno razloga u vezi sa njom u zapošljavanju smatra se:
1. neprimanje u radni odnos osobe sa invaliditetom ili staraoca osobe sa
invaliditetom zbog njene invalidnosti ili razloga u vezi sa njom, odnosno zbog svojstva
staraoca osobe sa invaliditetom;
2. postavljanje posebnih zdravstvenih uslova za prijem u radni odnos osobe sa
invaliditetom na poslove koje se ne nalazi na spisku opasnih poslova koji donosi
ministarstvo nadležno za poslove rada i zapošljavanja;
3. prethodna provera psihofizičkih sposobnosti koje nisu u neposrednoj vezi sa
poslovima i radnim zadacima na radnom mestu;
4. odbijanje da se izvrši tehnička adaptacija radnog mesta koja omogućuje
efikasan rad osobe sa invaliditetom, ako troškovi adaptacije ne padaju na teret poslodavca
ili nisu nesrazmerni u odnosu na dobit koju poslodavac ostvaruje zapošljavanjem osobe
sa invaliditetom.
Član 23.
(1) Diskriminacijom zbog invalidnosti, odnosno razloga u vezi sa njom u zapošljavanju ne smatra se:
1. izbor kandidata bez invaliditeta koji je pokazao najbolji rezultat na predhodnoj
proveri psihofizičkih sposobnosti neposredno vezanih za zahteve radnog mesta;
2. preduzimanje podsticajnih mera za brže zapošljavanje osoba sa invaliditetom u
skladu sa zakonom kojim se uređuje zapošljavanje invalida.
Član 24.
(1) Diskriminacijom zbog invalidnosti, odnosno razloga u vezi sa njom u ostvarivanju prava iz radnog odnosa smatra se:
1. određivanje manje zarade zbog invalidnosti radnika, nezavisno od radnog
učinka;
2. postavljanje posebnih uslova rada radniku sa invaliditetom, ako ti ušlo vi
neposredno ne proističu iz zahteva radnog mesta;
3. postavljanje posebnih uslova radniku sa invaliditetom za korišćenje drugih
prava iz radnog odnosa koja pripadaju svakom radniku.
Član 25.
(1) Diskriminacijom zbog invalidnosti u ostvarivanju prava iz radnog odnosa ne smatra se nagrađivanje radnika prema radnom učinku.
Član 26.
(1) Posebno težak oblik diskriminacije zbog invalidnosti je stalno ili učestano uznemiravanje, vređanje i omalovažavanje radnika sa invaliditetom od strane poslodavca, neposredno nadređenog lica u radnom procesu i drugih radnika, zbog njegove invalidnosti ili razloga u vezi sa njom.
Diskriminacija u vezi sa saobraćajem Član 27.
(1) Zabranjeno je vršiti diskriminaciju zbog invalidnosti, odnosno razloga u vezi
sa njom u javnom putničkom saobraćaju.
(2) Diskriminacijom iz stava 1. ovog člana smatra se:

1. odbijanje da se preveze putnik sa invaliditetom;
2. odbijanje voznog osoblja da pruži fizičku pomoć putniku sa invaliditetom ako
bez takve pomoći putnik sa invaliditetom ne može da koristi prevoznikovu uslugu i ako
se pružanjem pomoći ne ugrožava bezbednost saobraćaja;
3. utvrđivanje nepovoljnijih uslova prevoza za putnike sa invaliditetom, naročito
uslova plaćanja, osim u meri u kojoj su ti ušlo vi opravdani tehničkim zahtevima ili
neophodnim povećanim troškovima prevoza putnika sa invaliditetom.
Član 28.
(1) Diskriminacijom zbog invalidnosti, odnosno razloga u vezi sa njom u javnom putničkom saobraćaju ne smatra se:
1. organizaovanje posebnog javnog prevoza putnika sa invaliditetom koje ne
mogu koristiti usluge redovnog prevoza ili to ne mogu bez znatno povećanog rizika od
povređivanja;
2. prevoz, po povlašćenoj ceni, putnika sa invaliditetom koji ne mogu koristiti
usluge redovnog prevoza bez pratioca ili to ne mogu bez znatno povećanog rizika od
povređivanja.
Član 29.
(1) Posebno težak oblik diskriminacije zbog invalidnosti predstavlja stalno ili učestano uznemiravanje, vređanje i omalovažavanje putnika sa invaliditetom u toku putovanja od strane voznog osoblja, zbog njegove invalidnosti ili razloga u vezi sa njom.
Diskriminacija u vezi sa korišćenjem izbornog prava Član 30.
(1) Zabranjeno je svako ometanje osobe sa invaliditetom u vršenju izbornog prava
zbog njene invalidnosti, odnosno razloga u vezi sa njom.
(2) Ometanjem iz stava 1. ovog člana smatra se:
1. neposredno uskraćivanje aktivnog i pasivnog biračkog prava punoletnoj
poslovno sposobnoj osobi sa invaliditetom;
2. uskraćivanje pristupa biračkom mestu osobama sa otežanim kretanjem;
3. nepristupačnost glasačkih listića, spiskova kandidata i biračkih spiskova slepim
i slabovidim licima;
4. druge radnje ili propuštanja, koje za posledicu imaju onemogućavanje, odnosno
otežavanje osobi sa invaliditetom da vrše izborno pravo.
(3) Organ nadležan za sprovođenje izbora odgovoran je za obezbeđivanje pristupa biračkom mestu osobama sa otežanim kretanjem i za pristupačnost glasačkih listića, spiskova kandidata i biračkih spiskova slepim i slabovidim licima.
Diskriminacija u vezi sa bračnim i porodičnim odnosima
Član 31.
(1) Zabranjena je svaka diskriminacija u vršenju prava iz bračnih i porodičnih
odnosa zbog invalidnosti, odnosno razloga u vezi sa njom.
(2) Diskriminacijom iz stava 1. ovog člana smatra se:

1. uskraćivanje prava na brak osobama sa invaliditetom;
2. postavljanje posebnih uslova za stupanje u brak osoba sa invaliditetom;
3. postavljanje posebnih uslova osobama sa invaliditetom za vršenje roditeljskih
prava;
4. postavljanje posebnih uslova osobama sa invaliditetom za vršenje prava na usvojenje.
(3) Diskriminacijom u vezi sa bračnim i porodičnim odnosima zbog invalidnosti,
odnosno razloga u vezi sa njom, ne smatra se uskraćivanje ili ograničavanje prava u
skladu sa posebnim zakonom kojim se uređuju bračni i porodični odnosi.
Diskriminacija organizacija osoba sa invaliditetom Član 32.
(1) Zabranjen je svaki oblik diskriminacije organizacija osoba sa invaliditetom.
(2) Sve organizacije osoba sa invaliditetom imaju pravo da pod jednakim
uslovima, bez obzira na svoj društveni značaj, konkurišu kod državnih organa za dodelu
sredstava i drugih oblika pomoći.
Glava W POVERENIKZA LJUDSKA PRAVA OSOBA SA INVALIDITETOM
Povereništvo ipoverenik Član 33.
(1) Ustanovljava se Povereništvo za ljudska prava osoba sa invaliditetom (dalje:
Povereništvo).
(2) Povereništvo čine Poverenik za ljudska prava osoba sa invaliditetom (dalje:
Poverenik), i tri pomoćnika koje imenuje Poverenik.
(3) Poverenik je lice sa priznatim ugledom i stručnošću u oblasti zaštite ljudskih
prava i prava osoba sa invaliditetom.
(4) Poverenik ne može obavljati drugu javnu ili političku funkciju, niti biti u
radnom odnosu sa drugim poslodavcem.
(5) Poverenik je odgovoran za rad Povereništva.
(6) Povereništvo ima sedište u Beogradu.
Izbor Poverenika Član 34.
(1) Poverenika bira Narodna skupština Republike Srbije.
(2) Predlog za izbor Poverenika mogu podneti Vlada Republike Srbije, poslaničke
grupe Narodne skupštine Republike Srbije, organizacije osoba sa invaliditetom, kao i
ome koje se pretežno bave zaštitom prava osoba sa invaliditetom.
Mandat
Član 35.
(1) Poverenik se bira za period od pet godina.
(2) Isto lice može najviše dva puta biti birano na položaj Poverenika.
Član 36.
(1) Mandat Poverenika prestaje i pre isteka mandata:
1. podnošenjem ostavke u pisanom obliku Narodnoj skupštini Republike Srbije;
2. razrešenjem od strane Narodne skupštine Republike Srbije zbog nestručnog i
nesavesnog rada;
3. razrešenjem od strane Narodne skupštine Republike Srbije kada je Poverenik
pravnosnažno osuđen za krivično delo na bezuslovnu kaznu zatvora od najmanje šest
meseci ili za kažnjivo delo koje ga čini nedostojnim dužnosti Poverenika;
4. smrću;
5. gubitkom državljanstva;
6. prestankom prebivališta na teritoriji Republike Srbije;
7. gubitkom sposobnosti obavljanja poslova Poverenika.
(2) Narodna skupština Republike Srbije može razrešiti Poverenika na predlog
nadležnog odbora a na inicijativu Vlade Republike Srbije, Poslaničke grupe u Narodnoj
Skupštini Republike Srbije, organizacije osoba sa invaliditetom, kao i onih koji se
pretežno bave osobama sa invaliditetom.
(3) Odluka o razrešenju donosi se većinom od ukupnog broja poslanika u
Narodnoj Skupštini Republike Srbije.
(4) Narodna Skupština Republike Srbije će u roku od tri meseca od prestanka
mandata izabrati novog Poverenika.
(5) Do izbora novog Poverenika njegovu dužnost vrši jedan od pomoćnika na
osnovu odluke Narodne Skupštine Republike Srbije.
Položaj Poverenika Član 37.
(1) Poverenik je samostalan i nezavisan u vršenju svoje funkcije.
(2) Poverenik ima pravo na platu jednaku plati sudije Vrhovnog suda, kao i pravo
na nadoknadu troškova nastalih u vezi sa vršenjem svoje funkcije.
(3) Poverenik uživa imunitet koji uživaju nosioci pravosudnih funkcija.
Član 38.
(1) Iznos finansijskih sredstava za rad Povereništva utvrđuje se zakonom o budžetu Republike Srbije, a na predlog Poverenika.
Nadležnost Poverenika
Član 39. (1) Poverenik u vršenju svoje funkcije ima sledeće nadležnosti:
1. vrši nadzor nad sprovođenjem ovog Zakona;
2. podnosi krivične i prekršajne prijave zbog povrede prava iz ovog Zakona;
3. podnosi tužbe iz člana 77. tač. L, 2., 3. i 5. ovog Zakona zbog povrede prava iz
ovog Zakona;
4. podnosi izveštaj Narodnoj Skupštini Republike Srbije o vršenju i zaštiti prava
osoba sa invaliditetom jednom godišnje ili na zahtev Skupštine;
5. u ime i na zahtev stranke u postupku - osobe sa invaliditetom, podnosi
vanredne pravne lekove u slučajevima kada su narušena njena procesna prava;
6. preporučuje nadležnim državnim organima mere za ostvarivanje
ravnopravnosti osoba sa invaliditetom;
7. predlaže Vladi Republike Srbije da Narodnoj Skupštini Republike Srbije
podnese zakonodavne inicijative radi podsticanja ravnopravnosti osoba sa invaliditetom.
Poslovnik o radu Član 40.
(1) Poverenik donosi Poslovnik o radu kojim se bliže uređuje način njegovog rada i postupanja.
Postupanje Poverenika Član 41.
(1) Povereniku se može obratiti osoba sa invaliditetom kao i svako drugo lice koje
smatra daje povređeno neko od prava zaštićeno ovim zakonom.
(2) Predstavka se podnosi u pisanom obliku i ne podleže plaćanju takse.
(3) Uz predstavku se podnose i odgovarajući dokazi.
(4) U ime i uz saglasnost lica čije je pravo povređeno, Povereniku se može obratiti i drugo lice, organizacija osoba sa invaliditetom, nevladina organizacija ili druga organizacija.
Član 42. (1) Poverenik po predstavci postupa i u sledećim slučajevima:
1. kada je iskorišćeno redovno pravno sredstvo za otklanjanje povrede prava na
koje podnosilac ukazuje;
2. kada je pravno sredstvo za otklanjanje povrede prava na koju podnosilac
ukazuje neefikasno;
3. kada pravno sredstvo za otklanjanje povrede prava nije upotrebljeno zbog
neznanja, nedostatka materijalnih sredstava za vršenje prava ili zato što pravno sredstvo
nije predviđeno.
Član 43. (1) Poverenik neće postupiti po predstavci u sledećim slučajevima:
1. ako se predstavka ne odnosi na rad državnog organa;
2. ako je očigledno da nema povrede prava predviđenih ovim Zakonom;
3. ako je istu stvar već razmatrao;
4. ako utvrdi daje državni organ na čije se postupanje predstavka odnosi otklonio
povredu prava.
Član 44.
(1) Po prijemu predstavke Poverenik pokreće postupak za utvrđivanje činjeničnog
stanja i o tome obaveštava podnosioca predstavke i državni organ na čiji se rad
predstavka odnosi.
(2) Poverenik dostavlja predstavku državnom organu na čiji se rad odnosi.
(3) Državni organa može da se izjasni o predstavci u roku od 30 dana od dana
prijema predstavke na izjašnjenje.
Član 45.
(1) U cilju utvrđivanja činjeničnog stanja, Poverenik može pozvati na razgovor i uzeti izjave od podnosioca predstavke, lica zaposlenih u državnom organu, kao i od svedoka i drugih lica koja raspolažu informacijama o okolnostima slučaja.
(2) Poverenik ima pravo da izvrši uvid u dokumente koji sadrže javnu informaciju, uključujući i one koji sadrže službenu, poslovnu ili profesionalnu tajnu.
Član 46.
(1) Kad Poverenik nađe da nema povrede odredaba ovog Zakona, odnosno da je do povrede došlo, on o tome obaveštava podnosioca predstavke, državni organ na čiji se rad predstavka odnosila, kao i neposredno viši organ.
Glava V DOBROVOLJNI ISPITIVAČ DISKRIMINACIJE
Dobrovoljni ispitivač diskriminacije Član 47.
(1) Izraz «dobrovoljni ispitivač diskriminacijo) označava lice koje samostalno ili zajedno sa drugim licima svesno pristupa ličnoj i neposrednoj proveri primene pravila o zabrani diskriminacije u konkretnim slučajevima, javljanjem na objavljeni oglas, odlaskom na mesta na kojima se pružaju javne usluge ili na drugi način.
Obaveza dobrovoljnog ispitivača diskriminacije Član 48.
(1) Dobrovoljni ispitivač diskriminacije je dužan, ako okolnosti to dozvoljavaju, o nameravanoj radnji iz člana 48. ovog Zakona da obavesti Poverenika, kao i da o obavljenoj radnji izvesti Poverenika u pisanom obliku.
Glava VI SAVETZA OSOBE SA INVALIDITETOM
Savet Član 49.
(1) Vlada Republike Srbije donosi odluku o obrazovanju Saveta za osobe sa invaliditetom (dalje: Savet), radi unapređivanja položaja osoba sa invaliditetom.
Sastav Saveta Član 50.
(1) Savet čine članovi Vlade Republike Srbije - predstavnici ministarstava, predstavnici organizacija osoba sa invaliditetom i predstavnici organizacija koje se bave zaštitom i unapređivanjem ljudskih prava;
Član 51. (1) Članove Saveta imenuje Vlada Republike Srbije i to:
l .predstavnika organizacije osoba sa invaliditetom predlaže organizacija osoba sa invaliditetom;
2. predstavnika ministarstva predlaže ministar;
3.predstavnika organizacije koja se bavi zaštitom i unapređivanjem ljudskih prava predlaže ta organizacija.
Nadležnost Saveta
Član 52. (1) U vršenju svoje funkcije, Savet ima sledeće nadležnosti:
1. daje mišljenje na sve zakonske i podzakonske akte koje podnosi Vlada i
odgovarajuća ministarstva od interesa za osobe sa invaliditetom;
2. predlaže mere za unapređenje položaja osoba sa invaliditetom;
3. vrši i druge poslove u vezi sa unapređivanjem položaja osoba sa invaliditetom.
Član 53.
(1) Vlada je dužna da uz predlog zakona koji se odnosi na prava osoba sa
invaliditetom, dostavi Narodnoj skupštini Republike Srbije i mišljenje Saveta.
(2) U postupku donošenja podzakonskog akta koji se odnosi na prava osoba sa
invaliditetom, Vlada, odnosno ministarstvo dužno je da uzme u obzir mišljenje Saveta.
Član 54.
(1) Član Saveta može izdvojiti mišljenje i dostaviti ga Vladi, odnosno ministarstvu.
Glava VII
MERE ZA PODSTICANjE RA VNOPRA VNOSTI OSOBA SA INVALIDITETOM
Mere za stvaranje službi podrške za osobe sa invaliditetom
Član 55.
(1) Državni organi dužni su da obezbede razvoj i snabdevanje službi za podršku za osobe sa invaliditetom, radi povećavanja nivoa njihove samostalnosti u svakodnevnom životu i radi ostvarivanja njihovih prava.
Mere za stvaranje pristupačnog okruženja Član 56.
(1) Državni organi dužni su da usvoje i sprovode programe i mere koje će učiniti fizičku sredinu, zgrade, javne površine i javni saobraćaj pristupačnim osobama sa invaliditetom.
Mere za obezbeđivanje ravnopravnosti pred državnim organima
Član 57.
(1) Državni organi dužni su da preduzmu mere za obezbeđenje ravnopravnosti
osoba sa invaliditetom u postupcima pred državnim organima, uključujući priznavanje
prava na upotrebu gestovnog jezika u postupcima pred državnim organima i prava na
dostupnost informacija u posedu državnih organa na način i u formatu pristupačnom
osobama sa invaliditetom, uključujući štampanje Brajevim pismom.
(2) Slepe osobe mogu u službenim komunikacijama i poslovnim transakcijama
koristiti faksimil potpisa koji je, na osnovu odgovarujuće dokumentacije, overio nadležni
upravni organ opštine na čijem području dotična osoba ima stalno prebivalište.
Mere za obezbeđivanje pristupa informacijama Član 58.
(1) Državni organi dužni su da preduzmu mere da se osobama sa invaliditetom učine pristupačnim informacije i komunikacije putem upotrebe odgovarajućih tehnologija uključujući titlovanje televizijskog programskog sadržaja.
Mere za obezbeđivanje ravnopravnosti u oblasti obrazovanja i vaspitanja
Član 59.
(1) Državni organi dužni su da usvoje i sprovode programe i mere koje će obezbediti da obrazovanje i vaspitanje osoba sa invaliditetom postane integralni deo opšteg sistema obrazovanja i vaspitanja, uključujući planiranje obrazovanja i vaspitanja, razvoj školskih i predškolskih programa i organizaciju obrazovnih i vaspitnih ustanova.
Mere za podsticanje zapošljavanja Član 60.
(1) Državni organi dužni su da usvoje i sprovode programe i mere koje će podsticati zapošljavanje osoba sa invaliditetom na tržištu rada, uključujući i podsticajne mere za poslodavce koji zapošljavaju osobe sa invaliditetom.
Mere za obezbeđivanje socijalne sigurnosti i prihoda
Član 61.
(1) Državni organi su dužni da usvoje i sprovode programe i mere usmerene na očuvanje redovnih prihoda i socijalne sigurnosti osoba sa invaliditetom i njihovih porodia, uključujući i programe prekvalifikacije i dokvalifikacije osoba sa invaliditetom.
Mere za ostvarivanje prava u bračnim i porodičnim odnosima
Član 62.
(1) Državni organi su dužni da usvoje i sprovode programe i mere za ostvarivanje prava osoba sa invaliditetom iz bračnih i porodičnih odnosa, uključujući mere finansijske podrške domaćinstvima osoba sa invaliditetom i osnivanje službi podrške tim domaćinstvima.
Mere za obezbeđivanje učešća u kulturnom, sportskom i verskom životu zajednice
Član 63.
(1) Državni organi su dužni da usvoje i sprovode programe i mere radi obezbeđivanja ravnopravnog učešća osoba sa invaliditetom u kulturnom, sportskom i verskom životu zajednice.
Prikupljanje i širenje informacija i istraživanja o položaju osoba sa invaliditetom
Član 64.
(1) Državni organi su dužni da podstiču prikupljanje i širenje informacija o uslovima života osoba sa invaliditetom i promovišu istraživanja o svim aspektima njihovog života.
Formulisanje politike i planiranje u vezi sa invalidskom problematikom
Član 65.
(1) Državni organi su dužni da pitanja invalidnosti uključe u svako formulisanje politike i nacionalno, odnosno lokalno planiranje i pri tome konsultuje osobe sa invaliditetom, njihove organizacije i Savet.
Finansiranje programa i mera usmerenih ka stvaranju jednakih mogućnosti
Član 66.
(1) Državni organi su finansijski odgovorni za sprovođenje svojih programa i mera koje imaju za cilj stvaranje jednakih mogućnosti za osobe sa invaliditetom.
Obuka osoblja angažovanog na ostvarivanju programa i usluga
Član 67.
(1) Državni organi su dužni da obezbede adekvatnu obuku za sva lica angažovana na planiranju i ostvarivanju programa i usluga namenjenih osobama sa invaliditetom i pri tome obavezno konsultuju osobe sa invaliditetom, njihove organizacije i Savet.
Praćenje iprocena sprovođenja programa i mera Član 68.
(1) Državni organi su odgovorni za stalno praćenje i procenu sprovođenja programa i mera koje imaju za cilj pružanje jednakih mogućnosti osobama sa invaliditetom.
Učešće u međunarodnoj suradnji Član 69.
(1) Državni organi su dužni da aktivno učestvuje u međunarodnoj saradnji vezanoj za politiku pružanja jednakih mogućnosti osobama sa invaliditetom.
Glava VIII NAČINI I SREDSTVA ZAŠTITE
Zaštita pred Sudom Državne zajednice Srbija i Crna Gora
Član 70.
(1) Radi zaštite od diskriminacije može se pokrenuti postupak pred Sudom državne zajednice Srbija i Crna Gora.
Zaštita u upravnom postupku i upravni spor Član 71.
(1) U upravnom postupku, u skladu sa zakonom, dozvoljena je žalba ili drugo
pravno sredstvo zbog diskriminacije.
(2) Protiv konačnog upravnog akta kojim se vrši diskriminacija dozvoljeno je
pokretanje upravnog spora.
Neposredno obraćanje međunarodnim organizacijama i telima
Član 72.
(1) Radi zaštite od diskriminacije osobe sa invaliditetom, odnosno organizacije osoba sa invaliditetom mogu se neposredno obratiti međunarodnim telima na način utvrđen ratifikovanom međunarodnom sporazumu.
Glava IX GRAĐANSKOPRAVNA ODGOVORNOST
Sudska nadležnost i postupak Član 73.
(1) Osoba sa invaliditetom i član njene porodice koji je povređen
diskriminatorskim postupanjem ima pravo da podnese tužbu okružnom sudu.
(2) Tužba i predlog za izdavanje privremene mere podnose se sudu iz stava 1.
ovog člana na čijem se području nalazi prebivalište, odnosno sedište tužioca, a ako
tužilac nema prebivalište odnosno sedište u Republici, sudu na čijem području tuženi ima
prebivalište odnosno sedište.
(3) U postupku se shodno primenjuju odredbe Zakona o parničnom postupku.
(4) Postupak je hitan.
(5) Rok za žalbu iznosi osam dana.
(6) Drugostepeni sud odlučuje o žalbi u roku od trideset dana od dana podnošenja
žalbe.
(7) Revizija je uvek dopuštena.
Tužbe Član 74. (1) Tužbom iz člana 76. ovog zakona može se tražiti:
1. zabrana izvršenja radnja od koje preti povreda, zabrana daljeg vršenja radnje
povrede, odnosno zabrana ponavljanja radnje povrede (tužba za propuštanje);
2. izvršenje radnje radi uklanjanja stanja povrede (tužba za uklanjanje);
3. utvrđenje da je tuženi prema tužiocu diskriminatorski postupao (tužba za
utvrđenje);
4. naknada materijalne i nematerijalne štete (tužba za naknadu štete) i
5. objavljivanje presude donete povodom neke od tužbi iz tačake 1-4 ovog člana.
Privremena mera Član 75.
(1) Osoba sa invaliditetom, odnosno član njene porodice čije bi pravo ili interes
mogli biti povređeni diskriminatorskim postupanjem može zahtevati da sud privremenom
merom zabrani diskriminatorsko postupanje do pravnosnažnog okončanja postupka, kao i
da zapreti da se za slučaj diskriminatorskog postupanja suprotnog zabrani plati primerena
svota novca predlagaču.
(2) Predlagač mora učiniti verovatnim da postoji konkretna opasnost povrede
prava zbog diskriminatorskog postupanja i da bi bez izricanja privremene mere nastupila
znatnija materijalna ili nematerijalna šteta.
(3) O predlogu sud odlučuje u roku od 48 sati od prijema.
(4) Prigovor protiv odluke o izdavanju privremene mere izjavljuje se u roku od 48
sati od prijema odluke, a sud o prigovoru odlučuje u roku od narednih 48 sati.
Pretpostavka krivice i teret dokazivanja Član 76.
(1) Ne može se dokazivati daje neposredna diskriminacija učinjena bez krivice,
ako je među strankama nesporno ili je sud utvrdio da je izvršena radnja neposredne
diskriminacije.
(2) Ako diskriminisani učini verovatnim da je pretrpeo akt diskriminacije, teret
dokazivanja da usled tog akta nije došlo do povrede načela jednakosti, odnosno načela
jednakih prava i obaveza, snosi protivna stranka.
Tužbe drugih lica Član 77.
(1) Pravo na podnošenje tužbe iz člana 77. tač. L, 2., 3. i 5. ovog zakona, pravo na
podnošenje predloga iz člana 78. ovog zakona, kao i pravo na pokretanje izvršnog
postupka pripada:
1. Povereniku;
2. Domaćim i stranim organizacijama osoba sa invaliditetom, kao i
organizacijama osoba sa invaliditetom, kao i organizacijama za zaštitu diskriminisanih
grupa, odnosno zaštitu ljudskih prava;
3.Dobro voljnim ispitivačima diskriminacije iz člana 48. ovog zakona.
(2) Ako se diskriminatorsko postupanje tiče isključivo određenog lica, Poverenik,
organizacija, odnosno dobrovoljni ispitivač diskriminacije iz stava 1. ovog člana može
podneti tužbu odnosno predlog samo uz njegov pristanak.
(3) Ako dobrovoljni ispitivač nije podneo tužbu, sud ga može saslušali kao
svedoka, a ako je podneo tužbu, može biti saslušan kao stranka.
Glava X KAZNENA I DISCIPLINSKA ODGOVORNOST
Krivična dela diskriminacije osoba sa invaliditetom u postupcima pred državnim organima
Član 78.
(1) Kaznom zatvora od tri meseca do tri godine kazniće se nosilac javnog ovlašćenja, odnosno lice zaposleno u državnom organu koje pojedinačnim aktom bez pravnog osnova uskrati osobi sa invaliditetom pravo koje je u istim okolnostima priznalo osobi bez invaliditeta (člana 11., stav 2., tačka L).
Član 79.
(1) Kaznom zatvora od tri meseca do pet godina kazniće se nosilac javnog ovlašćenja, odnosno lice zaposleno u državnom organu koje uznemirava, vređa ili omalovažava osobu sa invaliditetom u toku postupka ostvarivanja prava te osobe, zbog njene invalidnosti ili razloga u vezi sa njom (član 11., stav 3.).
Krivična dela diskriminacije osoba sa invaliditetom prilikom pružanja zdravstvenih usluga
Član 80.
(1) Kaznom zatvora od tri meseca do tri godine kazniće se lice koje odbije da osobi sa invaliditetom pruži zdravstvenu uslugu, zbog njene invalidnosti ili razloga u vezi sa njom (član 17., stav 2., tačka L).
Član 81.
(1) Kaznom zatvora od tri meseca do pet godina kazniće se lice koje uznemirava, vređa ili omalovažava osobu sa invaliditetom u toku boravka te osobe u zdravstvenoj ustanovi, zbog njene invalidnosti i razloga u vezi sa njom (član 17., stav 2., tačka 4.).
Novčane kazne za prekršaj Član 82.
(1) Novčanom kaznom od 5.000 do 50.000 dinara kazniće se za prekršaj svako ko ispiše ili istakne na javnom mestu ili na drugi način širi poruke i simbole kojima se poziva na diskriminatorsko postupanje prema osobama sa invaliditetom (član 8.).
Član 83.
(1) Novčanom kaznom od 10.000 do 50.000 dinara kazniće se za prekršaj nosilac javnog ovlašćenja, odnosno lice zaposleno u državnom organu koje:
1. postavi posebne uslove za ostvarivanje prava osobama sa invaliditetom, osim ako takve uslove ne opravdavaju razlozi opšte, lične i imovinske bezbednosti, koje državni organ mora posebno naznačiti (član 11., stav 2., tačka 2.);
2. uskrati osobi sa invaliditetom pravo u okviru svog diskrecionog ovlašćenja, ako
je do uskraćivanja došlo zbog invalidnosti podnosioca zahteva ili razloga u vezi sa njom
(član l L, stav2.,tačka3.);
3. vodi upravni, sudski ili drugi postupak ostvarivanja prava osobe sa
invaliditetom na način koji faktički onemogućuje ili znatno otežava ostvarenje tog prava
(član l L, stav2.,tačka4.).
Član 84.
(1) Novčanom kaznom od 10.000 do 50.000 dinara kazniće se za prekršaj odgovorno lice u organizaciji koje:
1. odbije osobi sa invaliditetom zahtev za učlanjenje u organizaciju zbog njene
invalidnosti ili razloga u vezi sa njom (član 12., stav 2., tačka L);
2. postavi posebne uslove za učlanjenje osobi sa invaliditetom u organizaciju
(član 12., stav 2., tačka 2.);
3. uskrati prava učlanjenoj osobi sa invaliditetom da bira i bude birana u organe
upravljanja organizacije, odnosno postavi posebne uslove za izbor osobe sa invaliditetom
u organe upravljanja organizacije (član 12., stav 2., tačke 3. i 4.).
Član 85.
(1) Novčanom kaznom od 5. 000 do 50.000 dinara kazniće se za prekršaj lice koje:
1. odbije da pruži uslugu osobi sa invaliditetom, osim ako bi pružanje usluge
ugrozilo život ili zdravlje osobe sa invaliditetom ili drugih lica (član 13., stav 4., tačka
i.);
2. pruži uslugu osobi sa invaliditetom pod nepovoljnijim uslovima od onih pod
kojima se usluga pruža drugim korisnicima, osim ako bi pružanje usluge pod redovnim
uslovima ugrozilo život ili zdravlje osobe sa invaliditetom ili drugih (član 13., stav 4.,
tačka 2.)
Član 86.
(1) Novčanom kaznom od 5.000 do 50.000 dinara kazniće se za prekršaj lice koje neposredno pruža uslugu, ili njemu nadređeno lice koje stalno ili učestano uznemirava, vređa i omalovažava osobu sa invaliditetom - korisnika usluge zbog njegove invalidnosti ili razloga u vezi sa njom (član 15.).
Član 87.
(1) Novčanom kaznom od 10.000 do 50.000 dinara kazniće se za prekršaj vlasnik objekta u javnoj upotrebi ili odgovorno lice u državnom organu koji je nadležan za održavanje javnih površina ili lice na koje je preneto pravo korišćenja koje ne obezbedi pristup javnom objektu, odnosno javnoj površini osobi sa invaliditetom (član 16., stav 1. i 2.).
Član 88.
(1) Novčanom kaznom od 5.000 do 50.000 dinara kazniće se za prekršaj lice koje:
1. postavlja posebne uslove za pružanje zdravstvenih usluga osobama sa
invaliditetom u slučajevima kada ti ušlo vi nisu opravdani medicinskim (član 17., stav 2.,
tačka2.);
2. uskrati odgovarajuće informacije o trenutnom zdravstvenom stanju, preduzetim
ili nameravanim merama lečenja i rehabilitacije osobi sa invaliditetom zbog njene
invalidnosti ili razloga u vezi sa njom (član 17., stav 2., tačka 3.).
Član 89. (1) Novčanom kaznom od 5.000 do 50.000 dinara kazniće se za prekršaj lice koje:
1. uskrati prijem detetu predškolskog uzrasta, učeniku odnosno studentu sa
invaliditetom u vaspitnu odnosno obrazovnu ustanovu koja odgovara njegovom
predhodno stečenom znanju, odnosno obrazovnim mogućnostima (član 18., stav 2., tačka
i.);
2. isključi iz vaspitne, odnosno obrazovne ustanove koju već pohađa dete
predškolskog uzrasta, učenika odnosno studenta sa invaliditetom iz razloga neposredno
ili posredno vezanih za njegovu invalidnost (član 18., stav 2., tačka 2.);
3. postavi neinvalidnost kao poseban uslov za prijem u vaspitnu odnosno
obrazovnu ustanovu, uključujući podnošenje uverenja o zdravstvenom stanju i predhodnu
proveru psihofizičkih sposobnosti, osim u slučajevima obrazovanja za opasna zanimanja
ili zanimanja sa posebnim zdravstvenim rizicima propisanim odgovarajućim zakonima,
odnosno uredbama (član 18., stav 2., tačka 3.).
Član 90.
(1) Novčanom kaznom od 10.000 do 50.000 dinara kazniće se za prekršaj nastavnik, vaspitač ili drugo lice zaposleno u obrazovnoj odnosno vaspitnoj ustanovi koje stalno ili učestano uznemirava, vređa i omalovažava učenika, studenta odnosno dete predškolskog uzrasta zbog njegove invalidnosti ili razloga u vezi sa njom (član 20.).
Član 91.
(1) Novčanom kaznom od 10.000 do 50.000 dinara kazniće se za prekršaj lice koje:
1. ne primi u radni odnos osobu sa invaliditetom ili staraoca osobe sa invaliditetom zbog njene invalidnosti ili razloga u vezi sa njom, odnosno zbog svojstva staraoca osobe sa invaliditetom (član 22., tačka L);
2. postavi posebne zdravstvene uslove za prijem u radni odnos na radna mesta koja se
ne nalaze na spisku opasnih radnih mesta koji donosi ministarstvo nadležno za poslove
rada i zapošljavanja (član 22., tačka 2.);
3. zahteva proveru psihofizičkih sposobnosti koje nisu u neposrednoj vezi sa
poslovima i radnim zadacima na radnom mestu (član 22., tačka 3.);
4. odbije da izvrši tehničku adaptaciju radnog mesta koja omogućuje efikasan rad osobe sa invaliditetom, ako troškovi adaptacije ne padaju na teret poslodavca ili nisu nesrazmerni (član 22., tačka 4.).

koje:

Član 92. (1) Novčanom kaznom od 10.000 do 50.000 dinara kazniće se za prekršaj lice

1. odredi manju zaradu radniku zbog njegove invalidnosti ili razloga u vezi sa
njom, bez obzira na njegov radni učinak (član 24., tačka L);
2. postavi posebne uslove rada radniku sa invaliditetom, ako ti ušlo vi neposredno
ne proističu iz zahteva radnog mesta (član 24., tačka 2.);
3. postavi posebne uslove radniku sa invaliditetom za korišćenje drugih prava iz
radnog odnosa koja pripadaju svakom radniku (član 24., tačka 3.).
Član 93.
(1) Novčanom kaznom od 50.000 do 500.000 dinara kazniće se za prekršaj poslodavac, a od 10.000 do 50.000 dinara naposredno nadređeno lice u radnom procesu i radnik koji stalno ili učestano uznemirava, vređa i omalovažava radnika sa invaliditetom zbog njegove invalidnosti ili iz razloga u vezi sa njom (član 26.).
Član 94.
(1) Novčanom kaznom od 25.000 do 500.000 dinara kazniće se za prekršaj prevoznik, a od 10.000 do 50.000 dinara vozno osoblje koje odbije da preveze osobu sa invaliditetom zbog njene invalidnosti ili iz razloga u vezi sa njom, odnosno odbije da pruži fizičku pomoć putniku sa invaliditetom, ako putnik ne može bez takve pomoći da koristi prevoznikovu uslugu i ako se time ne ugrožava bezbednost saobraćaja (član 27., stav 2., tačke 1.12.).
Član 95.
(1) Novčanom kaznom od 5.000 do 50.000 dinara kazniće se za prekršaj vozno osoblje koje stalno ili učestano uznemirava, vređa i omalovažava putnika sa invaliditetom u toku putovanja zbog njegove invalidnosti ili iz razloga u vezi sa njom (član 29.).
Član 96. (1) Novčanom kaznom od 10.000 do 50.000 dinara kazniće se za prekršaj lice
koje:
1. uskrati pristup biračkom mestu osobi sa otežanim kretanjem, zbog njene invalidnosti ili iz razloga u vezi sa njom (član 30., stav 2., tačka 2.);
2. ne obezbedi pristupačnost izbornog materijala slepim i slabo vidim licima (član 30., stav2.,tačka3.).
Član 97. (1) Novčanom kaznom od 10.000 do 50.000 dinara kazniće se za prekršaj lice
koje:
1. uskrati pravo na brak osobi sa invaliditetom, zbog njegove invalidnosti ili iz
razloga u vezi sa njom (član 31., stav 2., tačka l.);
2. postavi posebne uslove za stupanje u brak osobe sa invaliditetom (član 31., stav
2., tačka 2.);
3. postavi posebne uslove osobi sa invaliditetom za vršenje roditeljskih prava
(član 3L, stav 2., tačka 3.);
4. postavi posebne uslove osobi sa invaliditetom za vršenje prava na usvojenje
(član 3 L, stav 2., tačka 4.).
Član 98.
(1) Novčanom kaznom od 10.000 do 50.000 dinara kazniće se odgovorno lice u državnom organu koje ne obezbedi organizaciji osoba sa invaliditetom mogućnost da pod jednakim uslovima konkuriše za dodelu sredstava i drugih oblika pomoći (član 32., stav 2.).
Ostale kazne za prekršaj Član 99.
(1) Ako su usled diskriminatorskog postupanja nastupile naročito teške posledice,
kao što su diskriminacija većeg broja osoba sa invaliditetom ili prouzrokovan]e velike
materijalne štete, uz novčanu kaznu iz cl. 86-101. ovog zakona, može se izreći zabrana
vršenja određenih poslova odgovornom licu u trajanju od tri meseca do jedne godine ili
zabrana poslodavcu ili drugom fizičkom licu koji obavlja privrednu ili drugu delatnost ili
pruža uslugu, vršenja delatnosti u trajanju od tri meseca do jedne godine.
(2) Uz izricanje novčane kazne, prekršajni organ, za prekršaj:

1. iz člana 85. ovog zakona, će obavezati prekršioca da nadoknadi troškove
dovođenja u predhodno stanje objekta na kome su poruka ili simbol ispisani ili istaknuti;
odluka o naknadi troškova ima svojstvo izvršne isprave;
2. iz člana 93. ovog zakona, može izreći prekršiocu meru zabrane približavanja u
obrazovnoj, odnosno vaspitnoj ustanovi ili drugom javnom mestu diskriminisanom licu
za vreme od tri meseca do jedne godine;
3. iz člana 96. ovog zakona, može izreći prekršiocu meru zabrane približavanja na
radnom ili drugom javnom mestu diskriminisanom licu za vreme od tri meseca do jedne
godine;
4. iz člana 99. ovog zakona, može izreći prekršiocu meru zabrane učešća u radu
izborne komisije za vreme od tri meseca do jedne godine.
(3) Zabranom približavanja diskriminisanom licu na mestu na kome se obavlja
lečenje ili na drugom javnom mestu za vreme od tri meseca do jedne godine kazniće se za
prekršaj lice koje uznemirava, vređa ili omalovažava osobu sa invaliditetom u toku
boravka u zdravstvenoj ustanovi zbog njene invalidnosti ili razloga u vezi sa njom (član
17., stav 2., tačka4.).
(4) Ako prekršilac ne poštuje zabrane iz stava 2. tačke 2. i 3. i stav 2. i 3. ovog
člana, zabrana će se sprovesti shodnom primenom pravila zakona o izvršnom postupku o
obavezi koju može izvršiti samo dužnik.
Disciplinska odgovornost za diskriminatorsko postupanje u radnom odnosu
Član 100.
(1) Zaposleni koji svojom krivicom diskriminatorski postupa čini težu povredu
radne obaveze za koju mu se može izreći novčana kazna ili privremeno udaljenje sa
radnog mesta prema odredbama zakona kojim se uređuje rad i radni odnos.
(2) Zaposleni koji svojom krivicom ponovi diskriminatorsko postupanje uprkos
pismenoj opomeni poslodavca zbog ranijeg diskriminatorskog postupanja, može biti
kažnjen disciplinskom merom prestanka radnog odnosa.
(3) Kaznena odgovornost ne isključuje disciplinsku odgovornost iz stava 1.12.
ovog člana.
Glava XI NADZOR
Član 101.
(1) Nadzor nad sprovođenjem Zakona sprovodi ministarstvo nadležno za poslove socijalne politike.
Glava XII ZAVRŠNE ODREDBE
Član 102.
(1) Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u «Službenom
glasniku RS».
(2) Narodna Skupština Republike Srbije izabraće Poverenika u roku od 45 dana od
dana stupanja na snagu ovog zakona.